Studie: Tewerkstelling in haven moet diverser en technologischer

Een studie naar de tewerkstelling in de Antwerpse havens schetst een problematisch beeld van die haven: te oud, te mannelijk en te wit, en nog erg terughoudend tegenover de technologie die op korte termijn het hele werkveld van uitzicht verandert.

Provinciaal gedeputeerde Ludwig Caluwé gaf de werkgroep Transport en Ruimtelijke Economie van de Universiteit Antwerpen de opdracht om de toekomstige arbeidsmarkt in de haven van Antwerpen in kaart te brengen. “In de Antwerpse haven vinden 140.000 mensen werk, waarvan er 60.000 directe jobs zijn. De arbeidsmarkt in de haven van Antwerpen kent evenwel al jaren een groot aantal knelpuntberoepen”, zegt Caluwé. “Veel beroepen zijn niet bekend bij het brede publiek. Daarnaast is digitalisering aan een opmars begonnen in alle delen van de economie. Innovaties op vlak van technologie, organisatie en management zullen een grote invloed hebben op de werkgelegenheid en de gevraagde vaardigheden bij werknemers. Dit zal voor de beroepen in de haven niet anders zijn.”

Witte mannenwereld

Auteurs Anton Esser, Christa Sys, Thierry Van Elslander en Ann Verhetsel leverden een lijvige studie af, met nogal wat aandachtspunten. Zo blijft de haven tot op vandaag een mannenwereld. Slechts 17 procent van de werkenden is een vrouw. Volgens de studie heeft dit te maken met het imago van de haven. Het lage percentage vrouwen wordt gezien als een maatschappelijk probleem dat gezamenlijk opgelost moet worden door bedrijven, het onderwijs en sectororganisaties. Ook allochtonen en kansengroepen vind je er minder vaak terug. “De haven heeft er daarom baat bij haar jobs onder de belangstelling te brengen zodat er meer diversiteit op de werkvloer komt. Bij initiatieven zoals de Vlaamse havendag moet hier extra aandacht aan worden besteed. Ook de talentenhuizen en VDAB kunnen hier een rol spelen om de haven als een meer diverse arbeidsmarkt te promoten”, menen de opstellers.

Die promotie van de haven bij alle geledingen van de diverse Antwerpse bevolking is hard nodig, want de vergrijzing grijpt om zich heen. In de transportsector uit zich dat sterk bij de chauffeurs, in de chemische industrie dreigt de vervanging van ervaren medewerkers spaak te gaan lopen.

Geen tijd voor terughoudendheid

En dan is er nog de technologie. Volgens de studie stelt de haven, en dan vooral de maritieme cluster, zich vaak terughoudend op bij de invoering van technologische vernieuwingen. Nochtans zullen die snel gaan ingrijpen op de aard van het werk dat in de haven te vinden is. Niet alleen omdat steeds meer machines met software werken, wat dus een aandachtpunt is in de scholing van onderhoudspersoneel, maar ook omdat bepaalde functies dreigen te verdwijnen of van invulling veranderen. Dat op zich vergt veel aanpassingsvermogen van het personeel. Globaal genomen zullen jobs alleen maar complexer worden, wat van de werknemer ook meer zelfstandigheid, initiatief en probleemoplossend denken vergt. 

Routinematige cognitieve taken worden in toenemende mate geoutsourcet of overgenomen door computers. Terwijl het volume laaggeschoolde jobs verwacht wordt op peil te blijven, zal de complexiteit van zowel bediendenfuncties als technische functies in de maritieme en niet-maritieme cluster toenemen. Deze hogere complexiteit maakt dat een hoger denkniveau wordt gevraagd. Dit vertaalt zich vaak in de vraag naar een hoger diploma. "Jobpolarisering", heet dat in het jargon.

"Bij de bediendenjobs is er meer en meer een evolutie in de richting van consultancy. Er wordt van werknemers verwacht dat ze kunnen nadenken, relaties leggen, flexibel zijn en out-of-the-boxdenken", stelt de studie expliciet. De totale tewerkstelling in de haven daalt wel licht, maar de toegevoegde waarde stijgt.

Onderwijs

Het is niet al kommer en kwel wat de klok slaat. De communicatie tussen het werkveld en het onderwijs zit volgens de onderzoekers wel goed, zowel in een officiële klankbordgroep als in de vele contacten tussen de opleidingen en de stagebedrijven. Wel blijkt dat werkgevers steeds vaker op zoek zijn naar afgestudeerden die meer ICT-vaardigheden hebben buiten de klassieke kantoorsoftware. Voor opleidingen is het niet altijd evident om mee te zijn en tijd en middelen vrij te maken om die nieuwe processen in de opleiding te integreren. Vooral de hogescholen zijn volgens de onderzoekers vragende partij voor meer ondersteuning met het ontwikkelen van toepassingen en leeromgevingen waar de studenten mee kunnen leren werken. "Alleen door een zeer concrete en diepgaande samenwerking tussen het onderwijs en het werkveld kan de kwaliteit van de opleidingen gegarandeerd worden", concluderen de onderzoekers.

Michiel Leen