OPINIE: Bijkomend Scheldeveer geen fundamentele oplossing

Michiel Leen

Vlaams mobiliteitsminister Lydia Peeters (Open Vld) laat onderzoeken of een extra veerdienst op de Schelde kan. Lovenswaardig, maar niet voldoende. Fietsinfrastructuur is kritische infrastructuur.

Michiel Leen

Vlaams mobiliteitsminister Lydia Peeters vraagt het Agentschap MDK om te onderzoeken of er op piekuren een extra veerboot kan worden ingezet om fietsers vlotter de Schelde over te helpen. Het is niet moeilijk om te zien waarom de Antwerpse fietspendelaar om een dergelijke dienst vraagt. De capaciteit en bedrijfszekerheid van de vaste Scheldeverbindingen laten te wensen over. De veerdienst van het Steen naar het ponton op de Linkeroever vaart maar om het halfuur.

De bestaande fysieke Scheldekruisingen, te weten de fietserstunnel van de Kennedytunnel en de Sint-Annatunnel, vereisen grondige renovaties. Renovaties die in het geval van de Sint-Annatunnel al in 2017 werden aangekondigd. Bij die gelegenheid werd trouwens de huidige veerdienst over de Schelde ingevoerd. Toenmalig havenschepen Van Peel trakteerde de aanwezigen zelfs op een exemplaar van het boek ‘Van oever tot oever’, de eindverhandeling van zijn vader over, u raadt het, de geschiedenis van de Scheldekruisingen. 

Antiek 

Donderdag dook Van Peel nog eens op in de Gazet van Antwerpen om de problemen aan te kaarten die je ondervindt wanneer je met de fiets de Schelde over wil. De liften aan de voetgangerstunnel zijn al maanden defect. Je mag dus met je fiets de antieke roltrappen op en af. Gesteld dat die werken, want dat is lang niet altijd het geval. Alternatief in zo’n geval? Op eigen risico de fiets de stilstaande trap op- en afdragen. Of toch maar omrijden naar de fietserstunnel onder de Kennedytunnel, die op al dat verkeer niet berekend is en bovendien kampt met afbrokkelende plafonds. Dan maar koers zetten naar de veerboot en hopen dat je geen halfuur moet wachten. Het valt dus wel te begrijpen dat Vlaams parlementslid Orry Van de Wauwer vraagt naar extra veerboten. Het siert minister Peeters dat ze de mogelijkheden onderzoekt. Maar ze waarschuwt er meteen bij dat extra middelen en mensen gevonden moeten worden. Een blik op het huidige materieel van de veerdienst, dat zijn roots heeft in de jaren 1930, laat zien dat de Vlaamse overheid niet bepaald veerboten op overschot heeft. 

Bouwjaar 1933

Minister Peeters vraagt dan ook om de nodige herstellingswerken in de tunnels uit te voeren. Dat verhaal hebben ze ter hoogte van de Sint-Jansvliet wel vaker gehoord. In 2020 stelde de PVDA er zelfs nog vragen over in het Vlaams Parlement. Probleem is dat de Sint-Annatunnel een beschermd monument is. En dan hebben we het niet alleen over de iconische toegangsgebouwen op de beide oevers en de blauw-witte betegeling van de tunnelwanden, maar ook de machinerie die de liften en roltrappen bedient. Pro memorie: de tunnel is operationeel sinds 1933. Twee aanbestedingen om de installaties grondig te renoveren, leverden geen kandidaten op. Te complex. Gewoon nieuwe liften en roltrappen installeren? Mag niet, vanwege de monumentstatus van het geheel. Mobiliteit clasht met monumentenzorg. Daar sta je dan, met je (bak)fiets of speed pedelec. Prachtig decor, dat wel.

La guillotine d'Anvers

Intussen wordt gepleit voor een duurzame fietsverbinding over de Schelde, waarmee dan de geplande fietsersbrug wordt bedoeld. Antwerps burgemeester Bart De Wever is staatsman genoeg om te weten dat zo’n verwezenlijking zijn nalatenschap als politicus verzilvert, ook al is officieel De Vlaamse Waterweg de bouwheer. Over de plannen voor de nieuwe brug hebben loodsenverenigingen en zelfs de fietsersbond zich evenwel al kritisch uitgelaten. Ook de hoogste Schelde-autoriteit, de Permanente Commissie van Toezicht op de Scheldevaart, is tegen. Het kan kortom nog een tijdje duren voordat we vrolijk over de Schelde heen fietsen. Historicus De Wever kan er evenwel beter het boek van vader Van Peel nog eens op naslaan. Daarin lees je dat omstreeks 1905 al plannen bestonden voor een brug tussen het Vlaams Hoofd en de stad. Het gevaarte deed qua lay-out denken aan het huidige ontwerp. Critici noemden het gevaarte ‘La guillotine d’Anvers’. De soap rond de Turnhoutsebaan heeft aangetoond dat Open Vld en N-VA elkaar maar wat graag vliegen afvangen in het Antwerpse mobiliteitsdossier. Zou de verdubbeling van de veerdienst, straks gecombineerd met een opgeknapte Sint-Anna- en Kennedytunnel, niet het signaal geven dat de brug minder broodnodig is dan de voorstanders laten uitschijnen? Maar ook als de brug er gewoon komt, zal ze ten vroegste in 2024 operationeel zijn. 

Duurzame mobiliteit

Duurzame mobiliteit is voor de Antwerpse bedrijven en hun werknemers al lang geen theoretische kwestie meer. Steeds vaker verkiezen medewerkers de fiets voor hun transport van en naar het werk. Werkgevers komen daaraan tegemoet door te voorzien in fietsplannen, het Havenbedrijf organiseert een fietspendeldienst tussen de beide Scheldeoevers. Nu de Oosterweelwerken de sprong maken van de linker- naar de rechteroever is elk alternatief voor de auto welgekomen. Ook de discussies rond klimaat en luchtkwaliteit zijn in Antwerpen geen louter theoretische kwesties. En gewoon al de prijs van een litertje brandstof doet zelfs de meest vastgeroeste automobilist nadenken over alternatieven. In die context wordt fietsinfrastructuur kritische infrastructuur. Die bedien je niet met apparatuur die thuishoort in een museum. Of op de schroothoop.

Michiel Leen