Kathleen Van Brempt: maritieme sector ontsnapt niet aan klimaatnormen

Nieuws, Scheepvaart
Charlotte De Noose
Kathleen Van Brempt
Kathleen Van Brempt © S&D - Kathleen Van Brempt

Nog dit jaar zal Europa richtlijnen klaarstomen die de komende decennia zéér verregaand de Europese maritieme sector zullen veranderen. “Onvermijdelijk een gevolg van de Green Deal”, weet Kathleen Van Brempt (raad van bestuur Havenbedrijf Antwerpen).

Op 26 april zal het Europees Parlement een ‘initiatiefrapport’ goedkeuren over het maritiem transport. Later volgt een rapport over de binnenvaart. Met zo’n initiatiefrapport geeft het parlement ‘wenken’ aan de eurocommissie. Die wenken zullen uiteindelijk, na overleg en compromissen, tot richtlijnen leiden die via nationale wetten verplicht worden.

Die procedure klinkt voor buitenstaanders misschien abstract en weinig concreet, maar op termijn zal dat enorme gevolgen hebben voor de maritieme wereld. In het twaalf pagina’s tellende ‘report on technical and operational measures for more efficient and cleaner maritime transport’ worden tal van aanbevelingen gedaan. Die gaan van ‘rechtvaardige transitie’ over het (bij)gebruik van windenergie op schepen, het ‘uitfaseren van heavy fuel’ tot een verbod op scrubbers waarbij de zwaveluitstoot niet in de lucht maar wel in het water terechtkomt.

60.000 doden

“Zo’n aanpak is nodig”, verdedigt Europarlementslid en bestuurslid van de Haven van Antwerpen Kathleen Van Brempt. “Jaarlijks is het maritiem transport in Europa verantwoordelijk voor 60.000 doden. De directe aanleiding voor die rapporten is de Green Deal. Die wil dat we tegen 2050 tot een klimaatneutrale economie komen én we vooruitlopend daarop tegen 2030 zodanig verstrengen dat we de uitstoot toch al met 55% terugdringen. Onze transportsector verduurzamen is daar een essentieel onderdeel van.”

Geen uitzonderingen meer

“In het Klimaatakkoord van Parijs bleef de scheepvaart vrijwel buiten beeld. Met de Green Deal kan zij hier niet meer aan ontsnappen. Weliswaar had de IMO (Internationale Maritieme Organisatie, red.) veel beloofd maar in de praktijk is daar zeer weinig van terechtgekomen. Dat is niet meer vol te houden. Ik sta er dan ook volledig achter dat we nu ook voor de scheepvaart, de havens en de binnenvaart de voorschriften verstrengen. Tegen eind dit jaar zal de commissie met een verregaand voorstel komen. De enige overtuigende weg is via wetgeving én fiscaliteit.”

Flows: Het rapport van uw transportcommissie heeft het over 60.000 en de milieucommissie over 50.000 doden. Dat lijkt nattevingerwerk …

Kathleen Van Brempt (KVB): “Ik hou het bij de 60.000 vroegtijdige doden in ons rapport. Dat is geen nattevingerwerk maar het resultaat van academisch onderzoek (onder meer van de Universiteit van Rostock en van het Helmholtz Zentrum in München, red.). Waar het om gaat, is dat het dodelijk effect van luchtvervuiling door scheepvaart vergelijkbaar is met dat van roken en dat we dat aanpakken. Hoe later of hoe minder we inzetten op een duidelijk klimaatbeleid, hoe erger de effecten voor onze kleinkinderen.”

Flows: Het rapport looft maritiem transport als de meest energie-efficiënte modus, maar zegt niet hoeveel de extra lasten zullen kosten. 

KVB: “Natuurlijk zal dat veel investeringen vergen. Daar worden de nodige middelen voor voorzien in programma’s als ‘Connecting Europe Facility’. Ook zegde Europa 750 miljard euro toe in het Europese Herstelfonds, waaruit ook het maritiem transport voor verduurzaming zal kunnen putten. Hoeveel die transitie kost, valt nog niet te zeggen. Maar het zal uiteindelijk niet alleen economisch, maar ook maatschappelijk heel wat winst opleveren. De kostprijs die we hiervoor moeten betalen, zal alleen maar stijgen naarmate we beslissingen later nemen.”

“Zolang er geen duidelijk afdwingbaar, wetgevend kader is, zal men blijven aarzelen. Zo’n kader zal de lat gelijk leggen. Ik ben daar niet pessimistisch over. Bij het project Extra Containercapaciteit worden die concepten al ingebouwd. De mentaliteitswijziging is volop bezig: eerst die wetgeving en dan komt alles in een stroomversnelling.” 

Flows: Europa heeft 40% van de wereldvloot. Wat als die andere 60% niet volgt? 

KVB: “Die vrees deel ik niet. Europa kan voortrekker zijn zonder dat ik daarin naïef ben. We staan ook niet alleen. De VS keren nu met president Biden terug naar het Klimaatpact. En Europa onderhandelt met Australië en Nieuw-Zeeland over nieuwe handelsakkoorden met een klemtoon op duurzaamheid. Maar China blijft de grote uitdaging. Als er vandaag een verlies is van industrieel potentieel, dan denk ik dat dat vooral een gevolg is van oneerlijke praktijken van China. Europa moet zich hier veel offensiever opstellen zonder zijn bezorgheid om het milieu en de sociale aspecten terug te schroeven.” 

Flows: Welke impact zullen de mensen in onze havens hiervan zien?

“Ik heb het geluk in een waanzinnig boeiende combinatie te mogen werken als lid van de raad van bestuur van Havenbedrijf Antwerpen en als Europees parlementslid, actief in onder meer de Transportcommissie. Dan merk ik dat de Vlaamse havens al offensief bezig zijn met de klimaatproblematiek. Onze havens hebben al op veel projecten ingezet. Ook het industrieel complex is zich hiervan bewust.” 

“De streefdatum van 2050 geldt nu voor iedereen. Je kan een deel van de uitstoot compenseren maar niet veel. Zelf klimaatvriendelijke energie produceren en walstroom installeren, zijn binnen dat streefdoel nog maar het ‘laaghangend fruit’. Veel moeilijker zal het worden als we ook ons energieverslindend industrieel complex tegen 2050 klimaatneutraal willen krijgen. Dat is een plicht. De haven moet daar dan wel de voorwaarden voor creëren en de eigen infrastructuur daar al op afstemmen met als deadlines 2030 en 2050.” 

Flows: Dat moet in het havenbestuur soms inhoudelijk botsen?

KVB: “Uiteraard. Dat maakt het ook boeiend. Laat me uit eigen ervaring putten: in het Europees Parlement was ik voorzitter van de ‘Dieselgate’-commissie over het gesjoemel met dieselwagens. Daar zag ik geleidelijk ook bij de ‘diesel-diehards’ een mentaliteitswijziging intreden. Ook in de haven is zo’n omslag gebeurd en zie je nu mogelijkheden waar je vroeger meteen zou gezegd hebben: onmogelijk!” 

“We zijn erin geslaagd binnen het jaar vaccins tegen corona te ontwikkelen. Dan denk ik dat we in één decennium technologisch ook antwoorden kunnen vinden op de vele uitdagingen die de klimaatopwarming ons stelt. Je moet de transitie tijd geven. Er zullen nog veel problemen opgelost moeten worden. Om de doelstellingen te halen moeten we nu de discussie voeren want de betrokkenen willen een duidelijke horizon en vragen investeringszekerheden. Dan kom ik weer bij de noodzaak van een duidelijk juridisch kader en een duidelijke timing.”

Paul Verbraeken, Michiel Leen