Fit for 55: scheepvaart en wegtransport mee in emissierechten (update)

Nieuws, Scheepvaart
Bart Timperman
Europa
Europa © Innviertlerin via Pixabay

De Europese Commissie heeft een plan voor de groene transitie richting 2050. De naam ‘Fit for 55’ verwoordt de ambitie: de uitstoot van broeikasgassen moet tegen 2030 55% dalen. De gevolgen voor scheepvaart en transport worden wat duidelijker.

Update 16 juli 13.30 uur

Europees Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen, vicevoorzitter Frans Timmermans en een rij bevoegde eurocommissarissen presenteerden woensdag een reeks wetgevende voorstellen die de Europese klimaatwet moeten realiseren. Die lag al vast in de veelbesproken ‘European Green Deal’. “De doelstelling was er al, nu hebben we ook de routekaart”, legt Von der Leyen uit.

De doelstelling is helder: tegen 2030 de uitstoot van broeikasgassen met minstens 55% verminderen ten opzichte van het referentiejaar 1990 en vanaf 2050 netto geen broeikasgassen meer uitstoten. Zoals altijd op Europees niveau verliep de voorstelling met een reeks sprekers, waarna toch nog veel vragen blijven hangen. ‘Fit for 55’ zou dan ook gaan om een document met meer dan 3.800 pagina’s.  

Concreet maken

De vele elementen voor het plan zijn nog in de voorwaardelijke wijs. De lidstaten en het Europees Parlement moeten nu akkoorden vinden rond deze voorstellen en ze concreet maken. De voorstellen zijn niet min. Het gaat onder meer over een de facto verbod op de verkoop van voertuigen met een verbrandingsmotor vanaf 2035. Over de invoering van CO2-uitstootrechten voor transport en gebouwen zou er sprake zijn van een Europees wegenvignet en de uitbreiding van het bestaande systeem voor de handel in uitstootrechten naar de scheepvaart. Luchtvaartmaatschappijen moeten het gebruik van biobrandstoffen opdrijven en belasting betalen op kerosine.

Omdat alle landen en het Europarlement nog hun zegen moeten geven, zal het pakket waarschijnlijk pas in 2025 ingaan. 

Scheepvaart moet naar duurzame brandstof

Voor de scheepvaart is belangrijk dat de gratis uitstootrechten, die vandaag gelden voor maritiem transport en volgens de Commissie vooruitgang en innovatie afremmen, de prullenmand in gaan. Een deel van de vervuiling door de scheepvaart zal in 2025 worden opgenomen in het Emissions Trading System (ETS). Concreet betekent dit dat zowel de emissies van het verkeer binnen de EU, als van schepen die in een EU-haven liggen aangemeerd en de helft van de koolstofuitstoot van het verkeer van en naar de EU, zullen worden geïntegreerd in het ETS-systeem. Dat is het bestaande handelssysteem in Europa voor de CO2-uitstoot van de industrie. Een bedrijf moet in dat systeem voor elke ton CO2 dat het uitstoot één emissierecht inleveren. Die emissierechten kunnen worden gekocht en verhandeld. Tegelijk stelt de EU jaarlijks 4,2 procent minder emissierechten beschikbaar. Nu daalden de emissierechten jaarlijks met 2,2%.

Tijdschema

Vanaf 1 januari 2025 moet de CO2-uitstoot met 2% zijn verminderd. Daarna geldt dat schema voor de dalingen, telkens in vergelijking met 2020:

met 6% vanaf 1 januari 2030;
met 13% vanaf 1 januari 2035;
met 26% vanaf 1 januari 2040;
met 59% vanaf 1 januari 2045;
met 75% vanaf 1 januari 2050.

Vervoerders worden op die manier gedwongen om de koolstofintensiteit in scheepsbrandstoffen geleidelijk te verlagen. Aangezien het nog altijd onduidelijk is wat de scheepsbrandstof van de toekomst echt zal zijn, maakt de EU de weg vrij voor een markt voor groene brandstoffen zodat vervoerders kunnen investeren in duurzame technologie. De Commissie haalt geen specifieke technologieën aan om aan de wetgeving te voldoen. De keuze ligt bij de vervoerders zelf.

Walstroom

Als onderdeel van het klimaatplan zullen alle EU-havens ook worden uitgerust met walstroom. Vanaf 2035 mogen schepen niet meer vervuilen wanneer ze in havens liggen. Schepen van vijfduizend ton of meer worden verplicht om hun energierekening en brandstofverbruik bij te houden en te rapporteren. De haven van Antwerpen nam hierrond alvast de vlucht vooruit met een eigen walstroomplan samen met de grote ‘conculega’s in Europa.’

Reactie Belgische reders

“We vrezen dat de Europese reders niet meer zullen kunnen concurreren met niet-Europese reders”, zegt gedelegeerd bestuurder Wilfried Lemmens van de Koninklijke Belgische Redersvereniging (KBRV). “Het is een regionale regelgeving. De schepen die hier niet aan voldoen of aan willen voldoen, zullen aan de andere kant van de wereld varen waar ze kunnen blijven vervuilen.” 

“We blijven daarom grote voorstander van een internationale brandstofheffing”, gaat Lemmens verder. “Voor ons mag die honderden dollars bedragen, maar dan hebben we wel een wereldwijd level playing field zodat de ‘deugnieten’ er niet tussenuit kunnen. Dat moet wel vanuit de IMO (Internationale Maritieme Organisatie) komen, die tot op vandaag te traag heeft gemanoeuvreerd.” 

Vicevoorzitter Frans Timmermans heeft duidelijk gesteld dat hij openstaat voor betere voorstellen. “Dat creëert een opening voor ons”, vertelt Lemmens. “We hebben heel wat vraagtekens en zullen het document grondig bestuderen en bespreken voor we onze opmerkingen overmaken aan Europa.” 

Reactie Voka-Vlaamse Havenvereniging

“Onze bedrijven hebben de afgelopen jaren niet gewacht om acties te ondernemen die nu in de Europese strategie passen”, zegt Marc Adriansens, voorzitter van Voka-Vlaamse Havenvereniging. “Denk bijvoorbeeld aan de investeringen in walstroom, sleepboten met minder uitstoot, windturbines op terminals en voorzieningen om elektrische wagens te behandelen. Hiermee dragen we bij tot het behalen van de milieudoelstellingen in de volledige logistieke ketting. De grootse impact zal voor onze klanten zijn: de rederijen en transportfirma’s. Die Europese spelers riskeren een verlies van competitiviteit ten opzichte van concurrenten uit landen die het minder nauw nemen met milieudoelstellingen. Wij kunnen hen helpen door mee onze verantwoordelijkheid te nemen.”

Adriansens kijkt al naar de praktische aanpak. “We moeten eerst afspreken hoe we de duurzaamheidsinspanningen objectief zullen meten. Bijvoorbeeld de Europese federatie van autologistiek (ECG) werkt aan een standaard, een soort ISO-norm voor een gelijke bepaling van de CO2-uitstoot in alle schakels van de ketting. Met die meetlat kun je vervolgens vaststellen wat het werkelijke effect is walstroom, elektrische voertuigen, waterstofmotoren, enzovoort. De volgende stap is het financieren van de veranderingen met overheidssteun of het doorrekenen van de extra kosten in de eindprijs van de diensten en producten. We moeten erover waken dat dit voor iedereen een positief verhaal wordt.”

Wegtransport mee in Europees systeem van emissierechten (ETS)

Het voorstel van de Europese Commissie om de transportsector op te nemen in het Europees systeem van emissierechten (ETS) valt op een koude steen bij beroepsfederaties TLV en Febetra. 

Febetra ontwaart drie krachtlijnen in het Fitfor55-voorstel van de Europese Commissie die hun impact zullen hebben op het Belgisch wegtransport. “Door het uitfaseren van de professionele diesel dreigt een fiscale mokerslag”, zegt Philippe Degraef, directeur van Febetra. “Samen met het optrekken van de minimumaccijnzen op fossiele brandstoffen en de invoering van een systeem voor handel in uitstootrechten voor de transportsector, kan dat leiden tot een prijsstijging van 10 tot 20%, die doorgerekend zal worden aan de klant.” 

Duurder transport 

Beide beroepsfederaties wijzen op het feit dat diesel duurder zal worden, maar dat er momenteel geen alternatief voorhanden is. “In de komende tien jaar blijft het wegvervoer nog voor minstens 90% afhankelijk van diesel. Transporteurs willen wel decarboniseren, maar kunnen voor veel toepassingen hiervoor gewoon geen voertuig kopen”, licht directeur Lode Verkinderen toe. “Dan betekent een opname in ETS gewoon duurder transport.” 

Ook Febetra haalt aan dat koolstofneutraal transport nog steeds geen businesscase is. “Een elektrische vrachtwagen kost vier keer zoveel als een voertuig aangedreven op fossiele brandstof terwijl de actieradius driemaal lager ligt. Iedere overslag van de weg naar het spoor en omgekeerd kost de vervoerder euro’s”, haalt Degraef enkele voorbeelden aan. 

Overgangsperiode 

Febetra pleit om de timing voor de transportsector bij te sturen met een overgangsperiode. “Met een sector van meer dan 100.000 medewerkers is een overgangsperiode tot ten vroegste 2035 noodzakelijk zodat de Belgische transportsector ook in de toekomst minstens evenveel mensen kan tewerkstellen.” 

Subsidies 

TLV op haar beurt breekt een lans voor subsidies als alternatief. “We hadden liever een échte hulp gezien om de alternatieven voor diesel dichterbij een uitrol op de concurrentiële vervoersmarkt te brengen. Voor de Vlaamse transporteur kunnen subsidies voertuigen op waterstof of elektriciteit veel dichter brengen. Dergelijke subsidies zijn trouwens al voorzien in Duitsland en Nederland.” 

Andere reacties

Supply Chain Masters, de Belgische netwerkorganisatie voor inkoop, supplychain en logistiek, zal hier nog, samen met de Europese verladersorganisatie ESC, een officieel standpunt over formuleren. Ondervoorzitter Lennart Heip liet wel al het volgende weten: “Dat Europa afzonderlijke maatregelen zou nemen en de scheepvaart opneemt in het ETS-systeem, is geen verrassing. Wat de gevolgen van ETS ook op het weg- en spoorvervoer zullen zijn, is iets wat we nadrukkelijk moeten bekijken.”

“De vraag is natuurlijk in hoeverre buitenlandse rederijen hun patronen zullen aanpassen”, gaat hij verder. “Het zou een doembeeld zijn als ze besluiten om massaal naar bijvoorbeeld Marokka te trekken als hub en vandaaruit alleen nog maar met kleine feeders naar Europa zouden varen om de emissiecertificaten te minimaliseren. Dat zou een behoorlijke rem zetten op de in- en uitvoer.”

“We staan ten volle achter klimaatneutraliteit, maar we moeten kijken naar wat haalbaar is en wat de kosten-batenverhouding is. Uiteindelijk is het altijd de consument die de rekening betaalt”, besluit hij. 

Milieulobby

Ursula Von der Leyen vond de voorstellen radicaal. Maar in de eerste reactie van de milieulobby blijkt dat daar andere inzichten gelden. Transport & Environment (T&E) is “tevreden dat de scheepvaartsector eindelijk zal moeten betalen voor vervuiling en fossiele brandstoffen en schonere maritieme brandstoffen moet gebruiken. De aanpak van dit plan voor de sector zal het gebruik van lng, een fossiele brandstof, stimuleren. Dit ondanks het feit dat lng minimale emissiereducties biedt en methaan vrijgeeft: een aardopwarmingsgas dat tot 36 keer krachtiger is dan CO2.”

Demir

Dat de weg naar realisatie niet eenvoudig wordt, valt ook te concluderen uit de inzichten van Vlaams milieuminister Zuhal Demir. “Ongetwijfeld komt op sommige banken al een applausmachine op gang, maar wij gaan het ‘Fit for 55’-pakket eerst grondig toetsen aan onze drie criteria: ambitieus, haalbaar en betaalbaar”, reageert zij. Ze hekelt vooral de zware opdracht voor België. “Voor de meeste lidstaten wordt de CO2-reductiedoelstelling met 10% à 12% verhoogd. België krijgt een scherpe verhoging van de Belgische broeikasgasreductiedoelstelling tot -47% tegen 2030 opgelegd. Bulgarije blijft het land met de laagste doelstelling van -10%.”

Wordt ongetwijfeld vervolgd. 

Julie Desmet, Yannick De Spiegeleir, Roel Jacobus, Bart Timperman