Zomer: het beroep van maritieme rechter (Frank Vennekens)

In onze zomerreeks belichten we deze week bijzondere beroepen uit de maritieme en logistieke sector. Voor vandaag legden we enkele vragen voor aan maritiem rechter Frank Vennekens van de Ondernemingsrechtbank Antwerpen, Afdeling Antwerpen.

Frank Vennekens is sinds 2018 voorzitter van een van de twee maritieme kamers van de Ondernemingsrechtbank Antwerpen, Afdeling Antwerpen. Dagelijks passeren bij hem tientallen geschillen over de haven en de transportsector.

Waarom wil iemand rechter worden? Is dat een jongensdroom?

"Eigenlijk niet. Na mijn humaniora overwoog ik sterk om rijkswachter te worden via een opleiding aan de Koninklijke Militaire School, of een maritieme carrière te beginnen aan de Hogere Zeevaartschool. Uiteindelijk bleken beide studies heel wat wiskundig inzicht te vereisen, wat ik totaal niet had."

"Rijkswachter worden kon ook via een rechtenstudie. Ik heb zelfs in mijn laatste jaar de toegangsproeven afgelegd om rijkswachter te worden maar helaas voldeed ik niet aan de fysieke vereisten (te bijziend). Na een omweg via de advocatuur en de NMBS, als juridisch adviseur, ben ik terechtgekomen bij het parket van Mechelen als substituut-procureur des konings. Vanuit die job was de stap naar rechter niet zo groot."

U bent dagelijks op de rechtbank, maar komt u professioneel ook wel eens in de haven?

"Helaas moet ik toegeven dat ik bijna nooit in de haven te vinden ben. Dat betekent wel niet dat ik recht spreek vanuit de spreekwoordelijke ivoren toren."

"Op elke zitting word ik als voorzitter geflankeerd door twee 'rechters in ondernemingszaken'. Dat zijn geen beroepsmagistraten met een juridische opleiding zoals mezelf, maar staan dagelijks in de praktijk. Onder die 'rechters in ondernemingszaken' zitten bijvoorbeeld ex-zeevarenden, rechters afkomstig van scheepsagenturen, rederijen, naties, stouwerijen enzovoort. Hun praktische ervaring is cruciaal bij het beoordelen van maritieme dossiers. Door hun expertise staat de Ondernemingsrechtbank dicht bij de maritieme praktijk."

Hoe heeft uw beroep een rechtstreeks effect op de haven en de transportwereld?

"Onze beslissingen en bij uitbreiding die van onze collega’s in het hof van beroep, hebben zeker een invloed in de praktijk. Hoewel iedere beslissing individueel moet worden bekeken, kan de rechtbank op bepaalde vlakken toch een zeker beleid voeren."

"Wanneer de rechtbank bijvoorbeeld erg streng is voor de toepassing van algemene voorwaarden tussen partijen, zal dat tot gevolg hebben dat dienstverleners meer aandacht besteden aan die voorwaarden. Partijen zullen ze sneller communiceren, wat dan weer de transparantie en duidelijkheid ten goede komt."

"De Ondernemingsrechtbank kan via haar rechtspraak ook bepaalde systematische misbruiken aanpakken of onrechtvaardige situaties rechtzetten. Zo heeft de rechtbank destijds een einde gemaakt aan de zogenaamde 'parkeermetervorderingen' voor demurrage en detentiekosten bij containers. We zien dat de praktijk hierop begint in te spelen."

Probeert u actief onze Belgische havens aantrekkelijker te maken via uw uitspraken?

"De taak van de rechtbank is om rechtvaardige en correcte vonnissen te maken. Maar we zijn ons ook bewust van onze rol als dienstverlener naar de maritieme sector. Dat betekent niet dat wij actief bezig zijn met het imago van bepaalde stakeholders, dat zou onze onafhankelijkheid in het gedrag brengen. De rechtbank is er voor alle belangen binnen de maritieme sector."

"Wat voor ons belangrijk is, is dat alle ondernemers toegang hebben tot een rechtbank met een stabiele rechtspraak en die mee evolueert met de economische realiteit en actualiteit. Rechtspraak moet betaalbaar zijn en moet voldoen aan hoge standaarden van kwaliteit en snelheid."

"Op die manier kan er een stabiel juridisch klimaat gecreëerd worden en weten partijen op voorhand wat ze kunnen verwachten. Alleen zo kunnen ondernemers met vertrouwen beslissingen nemen in de praktijk. Dat imago willen we uitdragen als rechtbank naar alle ondernemers, ook op internationaal vlak."

Zijn er bepaalde evoluties in de maritieme dossiers die u te zien krijgt?

"Dat is onmiskenbaar het geval. Globaal zijn er minder dossiers dan toen ik 2006 begon als rechter. Dat is trouwens niet alleen zo in Antwerpen. Ook onze Rotterdamse collega’s, met wie we regelmatig overleg plegen, zien een gelijkaardige trend."

"Schadegevallen, zowel in wegvervoer als maritieme, vertonen een spectaculair dalende trend. Mogelijk heeft de algemene evolutie op het vlak van veiligheid hiermee te maken. Of misschien komt het door de recente, grote fusiegolf in de verzekeringssector, waardoor mogelijk meer intern wordt opgelost."

"Ook kleinere dossiers met eenvoudige betwistingen zijn gedaald, net zoals zaken over onderwerpen waar het beleid van de rechtbank zeer duidelijk gekend is (zoals demurragezaken). Ik beschouw een daling niet als een achteruitgang, integendeel. Een daling van geschillen kan een maatschappij alleen maar ten goede komen. Vergelijk het met een ziekenhuis, als er minder patiënten langskomen, is de maatschappij in het algemeen gezonder."

"Tegenover de daling staat wel een stijging van de complexiteit van dossiers met vaak technische aspecten."

Wat is de belangrijkste taak van een rechter?

"Het belangrijkste is goede beslissingen kunnen nemen. Daarmee bedoel ik dat een beslissing niet alleen correct en helder moet zijn, maar er ook moet voor zorgen dat partijen verder kunnen en het geschil niet ingewikkelder wordt gemaakt. Een rechter mag nooit uit het oog verliezen dat partijen naar de rechtbank komen voor oplossingen."

"Een beslissing maken begint allemaal met een klare kijk op de feiten en de bedoelingen van partijen. Maritieme dossiers zijn vaak heel technisch en juridisch complex. Dat maakt soms dat de echte discussie verstopt zit achter een lawine van technische of formeel-juridische argumenten."

"Cruciaal is in de beslissing natuurlijk ook de motivering. Een partij zal een negatieve beslissing beter kunnen aanvaarden als de rechtbank motiveert waarom een bepaald standpunt niet gevolgd werd." 

Heeft u nog een gouden tip voor maritieme ondernemers die in een juridische discussie verzeild geraken?

"Probeer het probleem eens te benaderen vanuit het perspectief van de andere partij. Slechts zelden heeft iemand volkomen gelijk. De waarheid ligt ergens in het midden en de oplossing dus ook. Tracht tot een leefbaar en aanvaardbaar compromis te komen."

"Als partijen er niet uitraken, zal de rechtbank zoals altijd in eer en geweten een beslissing nemen."

Philippe Van Dijck