Schrijfster brengt Belgica weer tot leven bij 'De Steenschuit'

In haar nieuwe roman 'Het tij hoog, de maan blauw' reconstrueert schrijfster Jolien Janzing de Zuidpoolexpeditie van Adrien de Gerlache. Het boek wordt binnenkort voorgesteld bij vzw De Steenschuit, die een replica van de Belgica bouwt.

'Het tij hoog, de maan blauw' is een historische roman over de beroemde Zuidpoolexpeditie die Adrien de Gerlache in 1897 ondernam. Samen met ontdekkingsreizigers Roald Amundsen en Frederick Cook zette de Gerlache met zijn schip Belgica koers naar de Zuidpool. Het schip raakte maandenlang vast in het ijs en het scheelde niet veel of de bemanning was op het ijzige continent gebleven.

Osterriethhuis

Janzing reconstrueert in haar nieuwste boek niet alleen het wedervaren van kapitein en crew alsof je er zelf bij was, ze brengt ook een eerbetoon aan de in vergetelheid geraakte mecenas van het project: de Antwerpse onderneemster Léonie Osterrieth. Erfgoedfanaten kennen haar residentie, het Osterriethhuis op de Antwerpse Meir, maar de rol die Osterrieth speelde bij de totstandkoming van de unieke Belgische expeditie naar de Zuidpool, is lang onder de radar gebleven.

“Ik kwam heel toevallig in aanraking met het verhaal van de Belgica bij een lezing in het kader van mijn roman 'De Meester', zegt Janzing. “In de zomer van 2017 ben ik begonnen met mijn research en in augustus van dit jaar was mijn roman klaar voor de drukker. Het verhaal van de expeditieleden die maanden vastzitten in het ijs van de Zuidpool fascineerde me, maar vooral de ontdekking van de figuur Léonie Osterrieth en haar rol in de totstandkoming van de expeditie maakten me nieuwsgierig. De naam van de Gerlache doet bij iedereen nog een belletje rinkelen, die van Osterrieth niet. Ik wil haar via mijn roman een rechtmatige plaats in dat verhaal geven.”

Tuk op ontdekkingsreizigers

Léonie Osterrieth, geboren Mols, nam na de dood van haar echtgenoot diens handel – in vooral Argentijnse huiden – over. Osterrieth was goed ingeburgerd in de Antwerpse havenmiddens en dreef een cultureel salon waar de grote ontdekkingsreizigers van die tijd over de vloer kwamen. Congoreiziger Henry Morton Stanley kwam er over de vloer, en later ook Adrien de Gerlache. De Gerlache kon de Antwerpse steun goed gebruiken, want Leopold II had geen interesse in de Zuidpool. De Gerlache zou dan ook geen enkele van de door hem ontdekte plaatsen op de Zuidpool naar een lid van het Belgisch koningshuis vernoemen, zelfs niet nadat de Belgica al meteen na het uitvaren in Oostende moest binnenlopen met averij, daar aanlegde naast het koninklijke jacht en De Gerlache toch bezoek kreeg van Leopold II.

Massa's bronnen 

In Antwerpen is nog heel wat materiaal over die expeditie bewaard, denk maar aan de collectie van de Royal Yachting Club of Belgium. Die massa bronnen heeft Janzing aangenaam verrast. “Aan het begin van een dergelijk project vrees je altijd dat je geen materiaal zult vinden, maar Cook, Amundsen en de Gerlache hebben heel gedetailleerde dagboeken bijgehouden en foto's gemaakt, die ik bij de boekpresentatie en mijn lezingen ook zal tonen. Bovendien zijn er de vele brieven van Léonie Osterrieth, die bewaard worden in het FelixArchief,” zegt Janzing. “Over de expeditie is een stapel non-fictie geschreven. Ik maak er in mijn roman weer een verhaal van vlees en bloed van.”

Antwerps tijdsbeeld

De roman is ook een tijdsbeeld van Antwerpen op een kruispunt in zijn bestaan. De Schelde is net verbreed en de koloniale expansie geeft de maritieme activiteit een boost. De basis voor de moderne haven van Antwerpen is net gelegd. Sommige schilderijen van de Antwerpse rede vermelden het Steen niet meer, omdat men ervan uitgaat dat de burcht toch plaats zal maken voor nieuwe kaaien. “Verhalen als die van Léonie Osterrieth moet je koesteren. Ik zou het geweldig vinden als de stad een straat of een plein naar haar zou noemen”, klinkt het.

De roman wordt op 8 oktober voorgesteld bij vzw De Steenschuit in Boom, waar al jaren aan een replica van de Belgica wordt gebouwd. Reserveren voor de boekvoorstelling, in aanwezigheid van Antwerps havenschepen Annick De Ridder, kan hier.

Michiel Leen