Pop-upexpo brengt prehistorische Schelde in beeld

De Schelde, vandaag kloppende slagader van de maritieme economie, is ook een opvallende getuige van eeuwen klimaat- en landschapsgeschiedenis. Een pop-uptentoonstelling in het MAS-Havenpaviljoen brengt die historie in beeld.

De Expo "De Schelde. Stroom in verandering" bouwt voort op het werk van archeoloog Philippe Crombé van de Universiteit Gent en zijn team. Zij gingen enkele jaren geleden aan de slag op een grote site in Kerkhove bij Oudenaarde, op zoek naar de verschillende gezichten die de rivier had in de afgelopen 200.000 jaar, tot aan het begin van de Middeleeuwen. De expositie was al te zien in Oudenaarde en Gent en doet nu Antwerpen aan. 

"Tijdens ons onderzoek kregen we al snel een idee van de veranderingen die het landschap onderging ten gevolge van het klimaat. Vandaag is er veel te doen over de klimaatopwarming die onder de twee graden moet blijven. In het verleden zijn er nog grotere schommelingen geweest. Elk van die veranderingen heeft impact gehad op de rivier, het landschap en de vegetatie", zegt Crombé. 

Prehistorie tot Middeleeuwen 

Het onderzoek neemt de periode vóór de Middeleeuwen in beschouwing, dus stopt voordat het landschap en de rivier op grote schaal economisch ontgonnen worden. Toch zijn in de Antwerpse opstelling van de reizende expo verschillende vondsten verwerkt die werden gedaan bij de aanleg van het Deurganckdok en het Verrebroekdok. Een decreet van de Vlaamse Overheid wil immers dat voorafgaand aan dergelijke grote werken, een archeologisch onderzoek plaatsvindt. De aanleiding om in Kerkhove te gaan graven, was de heraanleg van een stuwinstallatie. Alles bij elkaar anderhalf jaar graafwerk. 

Intact in de modder

"In de overstromingsgebieden van de Schelde raken de overblijfselen dieper begraven en blijven ze intacter. Zo hebben we veel overblijfselen gevonden uit de tijd van de jagers-verzamelaars", zegt Crombé. "Je vindt vuurstenen werktuigen, maar ook slachtafval van de dieren die ze aten, vlechtwerk, wat we noemen 'nederzettingsafval'."

Climate change 

Een en ander resulteerde niet alleen in een tentoonstelling, maar ook in een boek. Welke boodschap moeten de geïnteresseerden mee naar huis nemen? "Ons beeld van de Schelde is heel recent gevormd", zegt Crombé. "Maar de rivier heeft altijd verschillende gedaanten gehad in functie van het klimaat. Mensen beseffen te weinig hoe weinig stabiel het klimaat is. De gevolgen: veel dieren die vroeger enkel zuidelijk voorkwamen, zitten nu in onze rivieren en zeeën. Ook stijgingen van de zeespiegel zijn niet nieuw. Alleen: deze keer is het de mens die ze uitlokt, vroeger waren het pure natuurfenomenen. In die zin zet de tentoonstelling de huidige klimaatproblematiek in een breder historisch perspectief."

 De pop-uptentoonstelling 'De Schelde. Stroom in verandering' in het MAS Havenpaviljoen is gratis te bezoeken nog tot zondag 15 april 2018.

Michiel Leen