Nieuwjaarsbrief Kristian Vanderwaeren (administrateur-generaal douane)

Kristian Vanderwaeren, de grote baas van de Belgische douane, mag niet ontbreken in de reeks auteurs van nieuwjaarsbrieven. Als sleutelspeler een evidentie, maar als man die vaak voor verrassende inzichten zorgt, ook altijd een meerwaarde als auteur.

 “Waakt daarom voortdurend, want gij weet noch de dag noch het uur.” (Mattheüs 25:13)

Waar is de waakzaamheid?

Waakzaamheid is een deugd die moeilijk te beoefenen is voor de mensheid. Al te vaak moet het helemaal fout gaan voordat wij overgaan tot actie, hetzij als individu, hetzij collectief. Wie herinnert zich nog onze reactie op de uitbraak van het coronavirus in Wuhan december 2019 … Nu weten we beter. We weten welke sociale en economische ravage een historisch relatief beperkte pandemie (als je het vergelijkt met de doden veroorzaakt door de Spaanse griep of de pestpandemie) kan aanrichten in onze maatschappij. Niall Ferguson beschrijft in zijn boek 'Doom' dat onze bureaucratische en complexe maatschappijen het steeds moeilijker hebben om crisissen aan te pakken, maar toch ingrijpender en waakzamer moeten handelen “to avoid the ultimate doom of irreversible decline”.

COVID was voor de douane en mezelf het centrale thema in 2020. De douane werd ingeschakeld in een aantal onderdelen van de crisisbestrijding: toezicht houden op de invoer van mondmaskers en andere PPE’s, het instellen van het Europees exportverbod op de PPE’s, vergunningen verlenen om productie van accijnsvrije handgels met alcohol mogelijk te maken, grensovergangen mee bewaken met de politie enzovoort. Net als alle jaren voordien, stond ook 2020 in het teken van crisismanagement: mijn hoofdjob is eigenlijk crisissen managen.

De zotte morgen werd de zotte wereld

COVID heeft ons met de neus op de VUCA-realiteit gedrukt. Jef Vanuytsel zong meer dan veertig jaar geleden: “De nacht sluipt weg, de lucht verbleekt. De schimmen vluchten zwijgend. En aan de verre horizon begint de zon te stijgen. En daar trekt uit de nevel op de klaarte van de dageraad met in zijn schoot geborgen de zotte morgen.” De zotte morgen werd een zotte wereld.

Voor een manager heeft dat gevolgen. Forecasting wordt eerder kunst dan wetenschap, business reviews worden oefeningen op een dunne koord. En dan is er nog het bepalen van de KPI’s voor dit jaar! Zoveel vragen: wat is het effect van de vaccinaties, hoe zullen medewerkers blijven reageren op verplicht telewerk, wat brengt brexit, blijft de continue stroom van honderden miljoenen e-commerce pakjes toenemen enzovoort.

Wendbaarheid de sleutel

Om crisissen te managen, moet je snel beslissen, regelmatig communiceren, beschikken over wendbare medewerkers en een wendbare organisatie. Mensen moeten zich aanpassen en aanpassen vraagt energie. Daarom dient de leiding energie te geven aan haar medewerkers en organisatie. Daarom moet de leider zelf zijn organisatie door de crisis trekken ... en structureel moet je organisatie erop voorzien zijn om te reageren op multiscenario’s, en ja, dat geldt ook voor overheidsdiensten. De terreuraanslagen van 2016, de war against drugs in Antwerpen, brexit en nu COVID-19, hebben me geleerd dat wendbaarheid van de organisatie de sleutel is tot succes.

Belgen zijn knappe mensen

Wat de voorbije crisis me ook leerde, is dat Belgen echt knappe mensen zijn, plantrekkers, die – als je ze samenbrengt onder het juiste leiderschap – mooie zaken realiseren. In de task force shortage onder leiding van Philippe De Backer hebben alle betrokken diensten fantastisch werk verricht. Enorm veel werk werd verricht door zeer gemotiveerde ambtenaren en hun managers, wat in de buitenwereld niet altijd zo werd gepercipieerd. De combinatie van gemotiveerde medewerkers, focused management en goed leiderschap leidt tot succes. Als we nu nog over duidelijkere structuren zouden beschikken, dan zouden we nog beter kunnen reageren.

Daarom betreur ik het beeld dat soms van politici wordt opgehangen. Vijf jaar samenwerking als administrateur-generaal met drie ministers van Financiën (Johan Van Overtveldt, Alexander De Croo en Vincent Van Peteghem) heeft me geleerd: allen zijn gedreven en allemaal nemen ze hun verantwoordelijkheid heel serieus op, niet in hun eigen politiek belang, maar in het belang van onze bevolking en ons land.

Grand cru voor criminelen

COVID is een crisis voor velen, maar niet voor criminelen. Of het nu drugs is, illegale sigaretten of illegale handel in alcohol, het voorbije jaar was een grand cru voor die organisaties. Het moet gezegd: als het gaat om wendbaarheid, dan beschikken die organisaties over het beste businessmodel: wendbaar als windhonden, taai als leer en hard als staal! En zij die de criminelen bestrijden, moeten ook wendbaar zijn. Zelfs in de situatie waar criminelen geen grenzen kennen en de natiestaat nog altijd de gevangene is van zijn grenzen. Internationale en Europese samenwerking verbeteren, is dan ook fundamenteel.

To be or not to be

En dan is er nog brex(sh)it. Al mijn Britse vrienden die 'leave' stemden, vertrouwden mij in december nog toe dat ze geen enkel rationeel argument meer vinden om uit de EU te stappen … maar toch stapte de UK uit de EU. Hoe raar dingen toch kunnen evolueren! Enfin, gelukkig is er een akkoord, dat de schade voor het bedrijfsleven moet beperken. Maar iedereen zal de gevolgen voelen en de douaniers zullen meer controleren.

One more thing …

Ik wil jullie – de klanten van de douane, onze premier en vorige minister Alexander De Croo, mijn huidige minister Vincent Van Peteghem, evenals mijn voorzitter van de FOD Financiën Hans D’hondt –danken voor het vertrouwen dat jullie en zij het voorbije crisisjaar gesteld hebben in alle medewerkers van de Belgische douane.

En wat wens ik voor 2021? Mijn wens aan jullie in 2021 grijpt terug naar wat Mattheüs (25.13), de gewezen douanier en patroonheilige van de douaniers, schreef: wees waakzaam, want je weet niet op welke dag en op welk tijdstip je klaar moet staan!

Kristian Vanderwaeren, administrateur-generaal - Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen
 

U krijgt ook de nieuwjaarswensen van onze partner


www.mexiconatie.com