Boudewijn Baert (KBZ): “Steeds meer bemanningen zitten vast”

Onze redactie zoekt elke week iemand op die ons een dieper inzicht kan geven in de actualiteit. In dit weekendinterview spreken we met Boudewijn Baert, secretaris-generaal van de beroepsorganisatie Koninklijk Belgisch Zeemanscollege KBZ. 

In een brief aan zijn leden waarschuwt kapitein-ter-lange-omvaart Boudewijn Baert de KBZ-leden dat door de coronacrisis steeds meer scheepsbemanningen ‘gevangen zitten aan boord van hun schip’ en dat de vervangers simpelweg niet naar hun schip kunnen afreizen ‘als gevolg van unilaterale beslissingen van tal van landen’. Hij spreekt van een dringend eisenpakket dat de internationale organisaties waartoe KBZ behoort of waarmee het samenwerkt, de voorbije week heeft verzonden aan de Verenigde Naties (VN) en Europa. 

Boudewijn Baert was gedurende twintig jaar koopvaardijofficier bij de CMB-groep en was nadien zowat vijftien jaar verantwoordelijk voor het zeevarend personeel van CMB. De jongste jaren was hij secretaris-generaal van KBZ, de beroepsvereniging – “geen vakbond” – die de professionele belangen van de Belgische koopvaardijofficieren behartigt. “Zo was het de KBZ die het initiatief nam om de vaardagen van de studenten van de Hogere Zeevaartschool te maximaliseren”.

Flows: uw brief signaleert een groeiend probleem in de internationale scheepvaart maar is niet aan onze regering gericht?

Boudewijn Baert: “Dit is een inlichtingenbrief aan onze leden-officieren om hen waar mogelijk te helpen en om hen op de hoogte te stellen van de initiatieven van de koepelorganisaties waartoe wij behoren. Het zijn die organisaties die nu open brieven hebben verstuurd aan de Europese en internationale instanties.”

Honderdduizend zeelui

Concreet hebben de redersvereniging International Chamber of Schipping (ICS) en de vakbond International Transport Workers’ Federation (ITF) gezamenlijk de Verenigde Naties aangeschreven. De ICS zegt 80% van de wereldvloot achter zich te hebben, ITF zegt twee miljoen zeelui te vertegenwoordigen. Maar liefst 100.000 zeelui worden gemiddeld elke maand wereldwijd afgelost. Die aflossing komt nu helemaal in het gedrang. ICS en ITF vragen daarom aan de VN om alles te doen om de havens open te houden én crewwissels te vergemakkelijken. Dat kan door zeelui als sleutelfuncties te behandelen, net zoals medisch en vliegend personeel.

Tegelijk heeft de Europese kapiteinsorganisatie CESMA – die zowat vijfduizend kapiteins vertegenwoordigt – in een apart schrijven aan de Europese Commissie er ook nog eens op aangedrongen om koopvaardijschepen te faciliteren in de havens en bemanningen te laten aflossen. Zonder die aflossingen komt de veiligheid aan boord regelrecht in gevaar, aldus CESMA. 

Eveneens de voorbije week waarschuwden de Europese redersorganisatie ECSA en de Europese zeeliedenvakbond ETF samen voor ‘a total collapse of seaborne trade to and from the EU’. Speciale maatregelen voor de scheepvaart zijn ‘hoogdringend’, heet het daar. Zo moeten zeelui vrijgesteld worden van de huidige reisbeperkingen. Tegelijk wordt een ‘pragmatische aanpak’ verwacht van de overheden, vooral dan voor wat de verlenging van certificaten betreft. Maar eveneens wordt zo’n pragmatisme verwacht van de overheden die aan boord inspecties willen uitvoeren.

Flows: Goed, maar op Vlaams niveau is er inmiddels toch een ‘Taskforce Nautische Keten’ in werking gesteld?

"Dat las ik eveneens in Flows. Men wil daarmee de havens draaiend houden. Mooi. Maar … de zeevarenden zelf zijn daar niet bij. Aan hen is niet gedacht. En dat terwijl er bijvoorbeeld voor passagiers die toekomen op Zaventem wel procedures zijn vastgelegd. Medische procedures moeten toch ook voor hen mogelijk zijn om hen toe te laten van boord te vertrekken of naar hun schip te vliegen. Het lijkt me dus zinnig dat zowel de reders als de vakbond ITF van die taskforce deel zouden uitmaken."

Zijn er problemen bij Belgische zeelui of is dit allemaal theoretisch?

"Natuurlijk zijn er problemen. We werden al enkele keren gecontacteerd. Het gaat hoofdzakelijk om mensen die thuiszitten en die door alle coronarestricties niet aan boord geraken van hun schip-onder-vreemde-vlag. Nu merken die mensen plotseling dat ze niet kunnen terugvallen op de Belgische werkloosheid en dus geen inkomen hebben. Zij vallen buiten onze sociale zekerheid." 

"Anderen zeggen dat ze einde contract zijn en niet naar huis kunnen. Die mensen blijven veelal aan boord en moeten verder meevaren. Onderschat niet de psychologische weerslag van zo’n verlenging en de stress en vermoeidheid van een nog langer verblijf. Dat wordt dan al snel een veiligheidsprobleem."

"Wat de financiële kant betreft: voor zeelui onder Belgische vlag is er geen probleem: zij hebben het Belgische sociaal vangnet. Ook voor Belgische zeelui die onder goed aangeschreven Europese vlagstaten –  bijvoorbeeld Frankrijk – varen is er een vangnet. Maar als ze onder Maltese of Cypriotische vlag varen, liggen de kaarten naar mijn mening moeilijker. En buiten Europa wordt het helemaal een probleem als ze bijvoorbeeld onder Panamese, Liberiaanse vlag varen. Die mensen komen in een financieel onzekere situatie terecht."

"Ik hoorde ook al van mensen dat ze ergens afgemonsterd zijn en niet terug kunnen, bijvoorbeeld een zeeman in Marokko. Dan wordt het puzzelen om te zien of je via omzwervingen langs andere landen toch terug kunt geraken. Een geluk is wel dat zeelui in de IATA-voorzieningen van een speciaal tarief genieten, maar ook daar is de jongste tijd flink aan geknabbeld."

Jullie vragen ook een verlenging met drie maanden van alle verstrijkende certificaten. 

"Zeevarenden moeten, zeker in sleutelfuncties, over de nodige certificaten beschikken en die moeten sowieso om de vijf jaar vernieuwd worden, vaak na een cursus. Zo’n cursus volgt men veelal op het eind van die vijf jaar. Dat is allemaal netjes gepland en afgesproken maar plots zijn al die cursussen gestopt en zijn de instellingen gesloten of zitten de betrokken bemanningsleden geblokkeerd in het buitenland. Als Port State Control of commerciële inspecteurs in de oliesector aan boord komen en vaststellen dat bijvoorbeeld het certificaat van de kapitein of eerste stuurman is verlopen, dan kunnen zij het schip aan de ketting leggen omdat het dan juridisch-technisch gesproken niet meer zeewaardig is. Daar vragen wij dus pragmatisme."

"Die strikte vervaldata moet men nu tijdelijk door de vingers zien. In het kielzog van de ECSA vragen we een termijn van drie maanden maar persoonlijk meen ik dat zes maanden veel realistischer zou zijn. We staan immers voor een vakantieperiode en tegelijk zal er, na afloop van de coronacrisis, bovenop de reeds geplande cursisten, plotseling een toevloed zijn van al die mensen die hun hernieuwing niet konden halen. Al die instellingen zullen opnieuw moeten plannen en zich herorganiseren."

Overdrijven jullie niet? Dan blijven die zeelui wat langer aan boord?

"De bemanningsleden kunnen natuurlijk niet anders dan aan boord blijven. Maar onderschat alsjeblief niet de fysieke en psychologische weerslag van zo’n verlengd verblijf. Ik lees nu al her en der hoe men vreest voor de weerslag op onze bevolking die nu gewoon thuis moet blijven. Men vreest meer huiselijk geweld, meer scheidingen enzovoort. Maar die zeelui moeten op hun werkplek blijven."

Er is al enorm bespaard. Veel schepen varen met een minimum bemanning. Wat als er daar eentje ziek wordt?

"Safe manning – of het internationaal verplichte minimum aantal bemanningsleden aan boord – is nog een ander probleem. Dus ja, wat als daar één persoon of heel de bemanning ziek wordt? Daar stellen wij voor dat België bij de verdeling van coronatestmiddelen een quotum alvast reserveert voor zeelui. Dat kan bijvoorbeeld via die nieuwe Taskforce." 

"Lach dit probleem alsjeblief niet weg. De kapitein ziek en geen vervanger, en zo’n koopvaardijschip is niet meer operationeel! Die snelle tests zijn in de eerste plaats belangrijk voor de gemoedstoestand."

Uw koepelorganisaties vragen ook Europese jobs veilig te stellen?

"Hier kan ik alleen maar theoretiseren. Hoe gaat de wereld eruitzien na deze coronacrisis? Allicht anders. Als we dan weten dat de Europese officieren aan boord veelal ook de duurste zijn, gaan die dan wel weer in dienst worden genomen? Denk maar aan de cruiseschepen die nu zo goed als allemaal stilliggen."

"Ik wil geen doemdenker zijn maar het lijkt me de evidentie zelf dat na zo’n crisis een aantal bedrijven het niet zullen bolwerken. En dan sneuvelen jobs. Daar willen onze internationale organisaties voor waarschuwen."

Paul Verbraeken