Expert geopolitiek Hans Diels: "Globaliseringsoptimisme is voorbij"

Hans Diels, expert geopolitiek bij GeoTrends en werkgeversorganisatie Etion, blikt in het laatste magazine van Flows van 2020 vanuit zijn expertise vooruit naar de logistiek in 2021. "Het ongebreidelde globaliseringsoptimisme is voorbij", denkt hij.

Een kristallen bol heeft niemand, maar Hans Diels, expert geopolitiek bij GeoTrends en werkgeversorganisatie Etion, voorziet wel welke tendensen en conflicten het komende jaar zullen beheersen. En wat blijkt? De nasleep van COVID-19 is maar één bron van hoofdbrekens in een volatiel internationaal klimaat. 

Hans Diels vulde de dagen na de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen met het geven van uiteenzettingen over die felbevochten uitslag en de gevolgen ervan voor Vlaamse bedrijven. Iedereen wil weten wat de impact van nieuwe Witte Huisbewoners is op de eigen business. Met ervaring op de Amerikaanse ambassade in België, het ministerie van Buitenlandse zaken in Brussel en zijn eigen bedrijf GeoTrends, kan Diels een onderbouwde vooruitblik geven.  

“Bedrijven volgen de geopolitieke ontwikkelingen niet intensief. Er is niet altijd inzicht in de manier waarop internationale trends de eigen werking beïnvloeden. Een bekend voorbeeld: de Limburgse fruitboeren hadden nooit verwacht dat een Russische invasie in Oekraïne hun business zou aantasten. Maritieme bedrijven zijn er meer mee bezig omdat ze meer globaal georiënteerd zijn, maar ook daar blijft de aanpak erg ad hoc."  

De winst voor Joe Biden kwam alleszins niet onverwacht voor Diels: “Dat gaven de peilingen wel duidelijk aan. Biden heeft geen nipte overwinning behaald. Het feit dat de Democraten de Senaat niet hebben veroverd, beperkt wel zijn slagkracht.” 

Gaan we dit nu merken aan de manier waarop we handeldrijven met de VS?  

“Verwacht je niet aan grote structurele verschillen, al zal de stijl waarop bestaande handelsconflicten tussen de VS en Europa worden behandeld, wel anders zijn. Onder een vernieuwd Trump-presidentschap zou de toon persoonlijker worden en de kans op escalaties groter. Nu is er een grotere arbitrerende rol weggelegd voor de Wereldhandelsorganisatie (WHO). Trumps beleid was erg gericht op het onevenwicht in de handelsbalans tussen de VS en China.”  

Welke impact heeft COVID-19 nog op de wereldeconomie in 2021?  

“Veel zal afhangen van de mate waarin snel goed werkende vaccins beschikbaar worden. In Europa en de VS zal de economische impact alvast aanzienlijk zijn. De pandemie heeft voor disrupties gezorgd in de internationale supplychains. Eerst in de ‘Chinese’ fase van de coronacrisis, waarbij fabrieken in China werden stilgelegd vanwege besmettingen en lockdowns. De volgende, ‘Europese’ fase, bracht importverboden, zelfs binnen Europa. Daardoor zijn heel wat Europese bedrijven zich gaan afvragen of ze wel afhankelijk willen blijven van import uit Azië. Die supplychains worden nu kritisch herbekeken. Men wil het risico op onderbrekingen beperken én minder afhankelijk zijn van andere landen. Supplychains gaan dus meer regionaal worden georganiseerd. Meer sectoren zullen beschouwd worden als kritisch voor de nationale veiligheid. Voor het internationaal transport is dat een evolutie om in de gaten te houden.” 

België is een klein land, maar wel sterk afhankelijk van transport en logistiek. Kan België zich aanpassen aan die nieuwe tendensen?  

“Binnen Europa moeten we blijven ijveren voor internationaal vrij verkeer van goederen en het liberale handelsbeleid verdedigen. Toch moeten we op zijn minst gaan nadenken over de gevolgen die die regionalisering van de supplychain zal hebben op onze havens en logistiek. Blijven inzetten op toegevoegde waarde is cruciaal, meer nog dan het binnenhalen van extra containervolumes. Antwerpen heeft enkele hoogwaardige activiteiten, zoals de petrochemische industrie, die niet van de ene dag op de andere verdwijnen. Dat is een troef.” 

Wat zijn, naast de blijvende impact van Covid-19, issues die we in 2021 voor ogen moeten houden?  

“De brexit. Vanaf 1 januari moeten we rekening houden met extra barrières voor de handel met het VK: meer douaneformaliteiten en papierwerk. En niet iedereen zal daar klaar voor zijn. Talloze bedrijven zijn amper voorbereid op de brexit. Verwacht je dus ook in die trafiek aan ontwrichtingen in de komende maanden.”  

Conflicten in de Chinese regio kunnen snel escaleren. 60 procent van de handelswaar passeert via die route.

“Andere risico’s zijn: het economische conflict met China, maar ook de relaties tussen China en Taiwan, de Chinese ambities in de Zuid-Chinese Zee en de verhoudingen tussen China en Japan, kunnen nog voor spanningen zorgen. Een intentioneel conflict zie ik niet, maar incidenten in die regio kunnen wel snel escaleren. Dat zou een verstoring van het internationale goederenvervoer tot gevolg kunnen hebben: 60 procent van de handelswaar passeert via deze route.” 

“Ook het conflict tussen Iran en de VS kan voor problemen zorgen. De hardliners binnen het Iraanse regime zullen opspelen in de aanloop naar de verkiezingen in het land. Als de Straat van Hormuz wordt afgesloten, heeft dat impact op de olietransporten. Niemand die dat nu al van plan is, maar enkele verkeerd geïnterpreteerde stommiteiten kunnen wel zo’n impact hebben in het huidige gespannen klimaat.” 

Hoe kunnen bedrijven de geopolitieke ontwikkelingen beter volgen om ze niet achterna te moeten lopen?  

“Breng in kaart welke risico’s je bedrijf loopt en krijg een goed beeld van hoe de supplychain werkt. Niet alleen weten wie je eigen toeleveranciers zijn, maar ook waar zij zich op hun beurt bevoorraden, is belangrijk. Als de risico’s in kaart zijn gebracht, kun je als bedrijf ook beter gaan organiseren. Je moet het ook sneller dan de concurrenten weten. Maar zijn bedrijven wel bereid om zich in te dekken tegen risico’s die misschien nooit écht voor problemen gaan zorgen?”  

Met welke wetenschap moeten we ons wapenen voor 2021?  

“We zitten in een wereld waarin markten geglobaliseerd zijn, net als de toeleveringsketens. En nu duiken opnieuw meer grenzen op, het ongebreidelde globaliseringoptimisme is voorbij. Politieke grenzen worden steeds belangrijker en komen heel snel weer terug. Een land als China gebruikt de toegang tot zijn markt vandaag meer politiek dan gisteren. Ook in andere landen zie je die tendens, bijvoorbeeld tussen Qatar en Saoedi-Arabië. Die trend zet nog voor jaren de toon.” 

Michiel Leen 

Interesse om dit interview in printversie te lezen? U krijgt het laatste Flowsmagazine van 2020 gratis toegestuurd op eenvoudig verzoek. Mail naar marketing@flows.be en we doen het nodige.